Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi

Mənbə: Anar İsayev, «Azərbaycan tarixi» hazırlıq vəsaiti (2025–2026) · PDF səh. 238–244 / §91

Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıtması Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi, iqtisadi islahatların həyata keçirilməsi və beynəlxalq münasibətlərin qurulması baxımından həlledici dövr oldu. Onun siyasəti ölkəni sabitlik, inkişaf və neft strategiyası üzərində quruldu.

Naxçıvan dövrü (1990–1992)

1990–1992-ci illərdə H. Əliyev Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinin sədri idi. Bu dövrdə Umid körpüsü tikildi — Naxçıvanın İranla əlaqəsini təmin edən strateji obyekt. Eyni zamanda Naxçıvandan rus qoşunlarının çıxışı təmin olundu.

YAP və hakimiyyətə gəliş

21 noyabr 1992-də Yeni Azərbaycan Partiyası (YAP) yaradıldı — H. Əliyev onun sədri oldu. 15 iyun 1993-də Milli Qurtuluş Günü kimi tarixə düşdü: bu gün H. Əliyev Bakıya qayıdaraq ölkənin sabitliyini bərpa etməyə başladı. 3 oktyabr 1993-də o, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçildi.

Konstitusiya və dövlət quruluşu

12 noyabr 1995-də ölkənin yeni Konstitusiyası referendum yolu ilə qəbul edildi. Bu sənəd demokratik, hüquqi və sekulyar dövlətin əsaslarını qoydu, prezidentlik idarəetmə formasını təsdiqlədi.

İqtisadi islahatlar

1993–1997-ci illərdə iqtisadi islahatların birinci mərhələsi həyata keçirildi: privatlaşdırma, bazar iqtisadiyyatına keçid, valyuta islahatı. 1998–2002-ci illərdə ikinci mərhələ davam etdi — iqtisadiyyatın diversifikasiyası və xarici investisiyaların cəlb edilməsi.

1994-cü ilin 20 sentyabrında «Əsrin müqaviləsi» imzalandı — xarici neft şirkətləri ilə Azərbaycan neftinin birgə işlənməsi haqqında tarixi saziş. Bu müqavilə ölkənin iqtisadi inkişafının əsasını qoydu.

1999-cu ildə Dövlət Neft Fondu (SOFAZ) yaradıldı — neft gəlirlərinin gələcək nəsillər üçün saxlanması və strateji layihələrə yönəldilməsi məqsədilə.

1999-da Bakı–Tbilisi–Ceyhan (BTC) neft boru xəttinin tikintisinə başlandı, 2006-da istifadəyə verildi — Azərbaycan nefti Qara dəniz vasitəsilə dünya bazarlarına çıxdı.

Xarici siyasət

H. Əliyev dövründə Azərbaycan beynəlxalq münasibətləri genişləndirdi: qonşu dövlətlərlə, Türkiyə, Rusiya, İran və Qərb ölkələri ilə əməkdaşlıq quruldu. 2001-ci ildə I Dünya Azərbaycılıları Konqresi Bakıda keçirildi — dünya azərbaycanlılarının birliyi və ana vətənlə əlaqəsi möhkəmləndi.

Tipik səhvlər

• Naxçıvan 1990–1992 — Umid körpüsü; rus qoşunları çıxışı!
• YAP — 21 noyabr 1992; 15 iyun 1993 — Milli Qurtuluş!
• 3 oktyabr 1993 — H. Əliyev prezident; 12 noyabr 1995 — Konstitusiya!
• Əsrin müqaviləsi — 20 sentyabr 1994!
• SOFAZ — 1999; BTC — 1999/2006!
• I Dünya Azərbaycılıları Konqresi — 2001!

DİM qeydləri

• H. Əliyev Naxçıvan 1990–1992; YAP 21.11.1992.
• 15.06.1993 Milli Qurtuluş; 03.10.1993 prezident.
• 12.11.1995 Konstitusiya; 20.09.1994 Əsrin müqaviləsi.
• SOFAZ 1999; BTC 2006.
• 2001 I Dünya Azərbaycılıları Konqresi.