Fizika — nəyi, nə üçün və necə öyrənir

Mənbə: Hikmət Mehtiyev, «Fizika» (2023) · PDF səh. 7 / Giriş

Fizika — təbiətin quruluşunu, xassələrini və hadisələrin ümumi qanunlarını öyrənən dəqiq experimental elmdir. Fyuzis (yunan.) = təbiət; sözü elmdə Aristotel, azərbaycan dilində XI əsrdə Bəhmaniyar işlətmişdir.

Fiziki cisim və maddə

• Fiziki cisim — təbiətdəki canlı və cansız varlıqlar (məs: qazan, planet)
• Maddə — cismin nədən ibarət olduğu (məs: dəmir — maddə, qazan — cisim)

Fizikanın 5 bölməsi

• Mexanika — Hərəkət, qüvvə, enerji
• Molekulyar fizika — Qaz, maye, bərk cisim, istilik
• Elektrodinamika — Elektrik, maqnit, cərəyan
• Optika — İşıq
• Atom fizikası — Atom, nüvə, zərrəciklər

Skalyar və vektor

Skalyar kəmiyyət — yalnız rəqəmlə ifadə olunur, istiqaməti yoxdur; cəbri (adi toplama) qaydası ilə toplanır.

• Yol — $s$
• Zaman — $t$
• Kütlə — $m$
• Enerji — $E$
• Temperatur — $T$
• İş — $A$

Vektor kəmiyyət — rəqəm və istiqamət; həndəsi qayda ilə toplanır (paralleloqram, üçbucaq).

• Yerdəyişmə — $\vec{s}$
• Sürət — $\vec{v}$
• Təcil — $\vec{a}$
• Qüvvə — $\vec{F}$
• Çəki — $\vec{P}$
• İmpuls — $\vec{p}$
• Sərbəstdüşmə təcili — $\vec{g}$
• Elektrik sahəsinin intensivliyi — $\vec{E}$
• Maqnit induksiyası — $\vec{B}$

Üçbucaq qaydası: $\vec{c} = \vec{a} + \vec{b}$ — $\vec{a}$ vektorunu $\vec{b}$-nin sonuna paralel köçür, cəm vektoru birinci başlanğıcdan ikinci sona qədər çək.

Tipik səhvlər

• Cisim ↔ maddə qarışıqlığı
• Skalyarı vektor kimi toplamaq
• Vektorda yalnız rəqəm yazmaq (istiqamət unudulur)