Azərbaycan mədəniyyəti müstəqillik illərində

Mənbə: Anar İsayev, «Azərbaycan tarixi» hazırlıq vəsaiti (2025–2026) · PDF səh. 261–272 / §95

Müstəqillik illərində Azərbaycan mədəniyyəti yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoydu: təhsil sistemi islah olundu, incəsənət beynəlxalq səviyyədə tanındı, idman uğurları qazanıldı, memarlıq əsərləri şəhər simasını dəyişdi.

Heydər Əliyev Fondu

2004-cü ildə Heydər Əliyev Fondu yaradıldı — milli irsin qorunması, təhsil, elm, mədəniyyət və humanitar layihələrin dəstəklənməsi məqsədilə. Fond ölkənin mədəni həyatında mühüm rol oynayır.

Təhsil

Müstəqillik dövründə təhsil sistemi ciddi islahatlara məruz qaldı. TQDK (Tələbə Qəbulu üzrə Dövlət Komissiyası), sonradan DİM (Dövlət İmtahan Mərkəzi) yaradıldı — ali təhsilə qəbul test sistemi ilə həyata keçirilir. Latın əlifbasına keçid (1991-dən etibarən) müstəqilliyin mədəni aspekti kimi qiymətləndirilir — ərəb əlifbasından latın əlifbasına keçid milli yazı dilinin modernləşməsi idi.

İncəsənət

Azərbaycan incəsənəti beynəlxalq arenada fəal iştirak etdi. TÜRKSOY (Beynəxalq Türk Mədəniyyəti Təşkilatı) çərçivəsində mədəni əməkdaşlıq genişləndi. Xarıbülbül musiqi festivalı Şuşada bərpa olundu. Eurovision mahnı yarışmasında Azərbaycan 2011-də 3-cü, 2012-də isə 4-cü yer qazandı — bu, ölkənin musiqi mədəniyyətinin beynəlxalq tanınmasını göstərdi.

UNESCO-nun Dünya İrs Siyahısı

Azərbaycanın UNESCO siyahısına daxil olan obyektləri:

• İçərişəhər (Bakı) — 2000
• Şirvanşahlar sarayı və Qız Qalası — 2000
• Qobustan qayaüstü rəsmləri — 2007
• Şəki Xan sarayı — 2019
• Mədəni Landşaft və Köhnə Qarabağın Xaraba Daşları — 2023

İdman

2015-ci ildə Bakıda I Avropa Oyunları keçirildi — bu, Azərbaycanın idman infrastrukturunu və beynəlxalq imicini gücləndirdi. Ölkədə idman kompleksləri, stadionlar və idman məktəbləri tikildi.

Memarlıq

Müstəqillik illərində Bakının siması köklü dəyişdi. Flame Towers (Alov Qüllələri) şəhərin müasir simvoluna çevrildi. Heydər Əliyev Mərkəzi — Zaha Hadidin layihəsi — memarlıq incisi kimi dünya miqyasında tanındı.

Bayram günləri

• Yeni il — 1 yanvar
• 20 Yanvar — Ümummilli Hüzn Günü — 20 yanvar
• 8 Noyabr — Zəfər Günü — 8 noyabr
• 15 İyun — Milli Qurtuluş Günü — 15 iyun
• 28 May — Respublika Günü — 28 may
• 18 Oktyabr — Dövlət Müstəqilliyi Günü — 18 oktyabr
• 9 Noyabr — Dövlət Bayrağı Günü — 9 noyabr
• 31 Dekabr — Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü — 31 dekabr

Tipik səhvlər

• Heydər Əliyev Fondu — 2004!
• TQDK/DİM — test qəbulu; latın əlifbası 1991!
• Eurovision 2011 (3-cü), 2012 (4-cü)!
• Avropa Oyunları — 2015 Bakı!
• Flame Towers, H. Əliyev Mərkəzi — memarlıq!
• UNESCO — İçərişəhər 2000, Qobustan 2007, Şəki 2019!

DİM qeydləri

• H. Əliyev Fondu 2004.
• DİM/TQDK test qəbulu; latın əlifbası.
• TÜRKSOY, Xarıbülbül, Eurovision 2011–2012.
• UNESCO 5 obyekt (İçərişəhər, Qobustan, Şəki və s.).
• Avropa Oyunları 2015; Flame Towers, H. Əliyev Mərkəzi.