Kənd təsərrüfatında yeniliklər

Mənbə: Anar İsayev, «Azərbaycan tarixi» hazırlıq vəsaiti (2025–2026) · PDF səh. 153–154 / §60

1870 kəndli islahatından sonra kənd təsərrüfatında kapitalist münasibətlər gücləndi. İxtisaslaşma feodal təcridi əvəz etdi: taxıl — Yelizavetpol; çəltik — Lənkəran, Şəki; bağçılıq — Naxçıvan, Quba, Göyçay, Zaqatala. Torpaq alqı-satqı obyektinə çevrildi.

Sosial differensiasiya: torpaqsız kəndlilər muzdur oldu; torpaq ala bilənlər qolçomaq («kənd burjuvaziyası») — muzdur işə götürür. Dövlət kəndliləri — 1870 islahatına cəlb olunmadı; ağır vergi, torpaq müsadirəsi. Müvəqqəti mükəlləfiyyətli kəndlilər mövsümi kəsbkarlıqla fabriklərdə işləyirdi.

Texniki bitkilər: Pambıq — «müstəmləkə bitkisi», muzdlu əmək; tütün — Zaqatala, Şəki, Quba; üzüm — şərabçılıq; biyan kökü — xarici şirkətlərə satış. Maldarlıq — köçmə-yaylaq; incə yunlu qoyun; Qarabağ atları.

Vergilər (1870–1890-cı illər): malcəhət (məhsulun 1/10-u), bəhrə (su vergisi). 1887 — hərbi vergi: muselmanlar hərbi xidmətə çağırılmır, əvəzində pul verir; yalnız zadəgan övladları hərbi xidmətə gedirdi.

Kənd təsərrüfatı sahələri

• Taxıl — Yelizavetpol
• Çəltik — Lənkəran, Şəki
• İpək — Nuxa («Qafqaz Lyonu»)
• Pambıq — İrəvan quberniyası
• Tütün — Zaqatala, Şəki, Quba
• Üzüm — Şərabçılıq

Tipik səhvlər

• Qolçomaq — zəngin kəndli; muzdur — torpaqsız, muzdlu!
• 1870 islahatı yalnız sahibkar kəndlilərə — dövlət kəndliləri kənar!
• Malçəhət 1/10, bəhrə — su; 1887 hərbi vergi — xidmət əvəzinə.
• Kapitalizm əlamətləri: texnika, differensiasiya, muzdur əmək.
• Pambıq — «müstəmləkə bitkisi» adlandırılır.

DİM qeydləri

• 1870 sonrası kapitalist münasibətlər, qolçomaq/muzdur.
• Malçəhət, bəhrə, hərbi vergi (1887).
• İxtisaslaşma: taxıl, çəltik, ipək, pambıq, tütün, üzüm.
• Dövlət kəndliləri — islahatdan kənar, ağır vəziyyət.
• Torpaq alqı-satğa çevrildi.