Sənayenin digər sahələri. Nəqliyyat, rabitə və ticarət

Mənbə: Anar İsayev, «Azərbaycan tarixi» hazırlıq vəsaiti (2025–2026) · PDF səh. 152–153 / §59

Sənaye 1860-cı illərdən inkişaf etdi — muzdlu əmək, buxarlı zavodlar. Gədəbəy — 1855 mis emalı zavodu; 1865 «Siemens qardaşları» alman texnikası ilə Rusiyanın ən böyük mis zavodu; 1883 Galakand — saf mis. Şəki ipək — Nuxa Cənubi Qafqazın mərkəzi; 1861 rus kapitalistlərinin buxarlı ipək fabriki (Avropada ən böyük); Suraxanı neft zavodu (1859) ilə oxşar — rus kapitalı.

Pambıq — ABŞ müharibəsi (1860–1865) tələbat artımı; 1882 Naxçıvanda pambıqtəmizləmə zavodu. Balıq sənayesi — azərbaycanlı sahibkarlar ~70%; iltizam ləğvindən sonra artım. Tütün — ilk zavod Şəkidə, ən böyükləri Bakıda. Şərabçılıq — Yelizavetpol quberniyasında.

1883 Bakı–Tiflis dəmir yolu — Bakını Tiflis və Batuma bağladı. 1900 — Biləcəri–Dərbənd–Petrovsk xətti, bütünrusiya şəbəkəsinə qoşuldu. Neft əvvəl çənlərlə, sonra tankerlərlə daşınırdı. Dəmir yol xəttindən kənar Nuxa, Şamaxı, Şuşa ticarət mərkəyi olmaqdan düşdü. Bakı — Xəzərin ən böyük limanı.

Rabitə: 1860-cı illər — teleqraf (Bakı, Tiflis, Naxçıvan, İrəvan, Gəncə); 1886 — Bakıda ilk mərkəzləşdirilmiş telefon stansiyası. XIX əsrin sonunda Bakıda bank-kredit müəssisələri, yarmarka, birja.

Nəqliyyat və rabitə

• 1883 — Bakı–Tiflis dəmir yolu
• 1900 — Biləcəri–Dərbənd–Petrovsk xətti
• 1860-cı illər — Teleqraf xətləri
• 1886 — Bakı telefon stansiyası

Tipik səhvlər

• 1861 Şəki ipək fabriki ≠ 1859 Suraxanı neft zavodu — hər ikisi rus kapitalı!
• 1883 — Bakı–Tiflis; 1900 — bütünrusiya şəbəkəsinə qoşulma.
• Gədəbəy (1855/1865) — mis; Galakand (1883) — saf mis.
• 1886 telefon Bakıda; teleqraf 1860-cı illər.
• Balıq sənayesində ~70% azərbaycanlı sahibkar.

DİM qeydləri

• Gədəbəy mis, Şəki/Nuxa ipək, pambıq Naxçıvan.
• 1883 Bakı–Tiflis dəmir yolu — əsas nəqliyyat addımı.
• 1860-cı illər teleqraf, 1886 telefon (Bakı).
• 1861 Şəki ipək fabriki — buxarlı, Avropada ən böyük.
• Neftdən əvvəl mis sənayesi (Gədəbəy) inkişaf etdi.