Leksika
Antonimlər
Bir cümlə iləMənaca bir-birinin əksi olan sözlərə antonim deyilir.
Nə deməkdir
Alçaq – hündür, sülh – müharibə, oyanır – yatır, çalışqan – tənbəl, müxtəsər – geniş, nağd – nisyə, ev – eşik, eniş – yoxuş, dərə – təpə — bu cütlərin hər birində sözlər bir-birinin əksini bildirir.
Diqqət: söhbət mənanın əksliyindən gedir. Sözün əvvəlinə və ya sonuna inkar əlavə etməklə antonim düzəlmir.
Yeddi xüsusiyyəti
- Antonim cütdə hər iki söz eyni nitq hissəsindən olur.
- Əkslik dilin bütün nitq hissələrində görünür.
- Eyni kökdən düzələn sözlər cüt yarada bilmir: dadlı – dadsız, ağıllı – ağılsız.
- Feilin inkar forması da əkslik saymır: getmək – getməmək.
- Əsas nitq hissələri arasındakı əkslik leksik, köməkçi nitq hissələri və şəkilçilər arasındakı əkslik isə qrammatik antonimlik adlanır.
- Bədii üslubda bədii təzad qurmaq üçün işlədilir.
- Frazeoloji birləşmələr də əks cüt qura bilir: kefi düzəlmək – qanı qaralmaq.
Tez-tez edilən səhvlər
dadlı – dadsız cütünü antonim saymaq
kökü eynidir, antonim deyil.
getmək – getməmək kimi inkar formasını antonim saymaq
inkar antonimlik yaratmır.
Fərqli nitq hissələrindən söz cütü seçmək
antonimlərdə nitq hissəsi eynidir.
30 saniyəlik təkrar
Antonim = əks mənalı söz cütü.
Kök eynidirsə (dadlı – dadsız) — antonim deyil.
İnkar şəkilçisi antonim yaratmır.
Leksik antonim əsas, qrammatik antonim köməkçi nitq hissələrində olur.
Frazeoloji birləşmələr də antonim cüt qura bilir.
Mənbə: Novcept — DİM buraxılış proqramı üzrə hazırlanmış qayda mətni