Sinonimlər

Eyni şeyi bir neçə sözlə demək olar. Müharibə və dava eyni əşyanı, yüksək və hündür eyni əlaməti, odlamaq və alışdırmaq eyni hərəkəti bildirir. Belə sözlər sinonim adlanır.

Amma sinonimlər tam eyni deyil — aralarında incə fərq olur. Qaçmaq və yüyürmək sinonimdir, ancaq ikincisində hərəkət daha güclüdür. Böyük, iri, yekə də eyni əlaməti bildirir, amma böyük hadisə demək olar, iri hadisə yox; iri kompüter deyil, böyük kompüter deyilir.

1. Sinonim cütdə hər iki söz eyni nitq hissəsindən olmalıdır. Ona görə şəkər – şirin cütü sinonim deyil: birincisi isim, ikincisi sifətdir. Eyni səbəbdən çiy – bişməmiş və kal – yetişməmiş cütləri də sayılmır — ikinci sözlər feili sifətdir.
2. Sinonimlər fikri dəqiq çatdırmağa kömək edir və eyni sözün təkrarının qarşısını alır.
3. Ən çox isim, sifət və feillərdə görünür.
4. Əsasən bədii üslubda işlənir.
5. Eyni kökdən düzələn sözlər sinonim cütü yarada bilmir: bivəfa – vəfasız.
6. Tanımadığın sözün nitq hissəsini tapmaq üçün onun sinonimini axtarmaq işə yarayır.
7. Cümlədə sinonimlər həmcins üzvlər kimi işlənə bilir.

• Mütləq sinonimlər bir-birini həmişə əvəz edə bilir. Bunlar eyni məfhumun iki adıdır; belə cütlərə dubletlər də deyilir: insan – adam, pilləkən – nərdivan, canavar – qurd.
• Nisbi sinonimlər isə hər cümlədə bir-birinin yerinə keçmir; məna çaları fərqlidir.