Sintaksis
İkinci dərəcəli üzvlər (tamamlıq, təyin, zərflik)
Bir cümlə iləCümlədə baş üzvləri və bir-birini aydınlaşdıran, fikri tamamlayan üzvlər **ikinci dərəcəli üzvlər** adlanır.
Nə deməkdir
Təsəvvür et ki, dostuna yalnız «Mən aldım» deyirsən. Dostun dərhal soruşacaq: «Nəyi aldın? Haradan aldın? Necə bir şey aldın?» Bax, cümləyə dəqiqlik, rəng və tam məna verən məhz ikinci dərəcəli üzvlərdir. Sadə desək, onlar baş üzvlərin ətrafına toplaşır və fikri genişləndirir. Dilimizdə üç növü var: tamamlıq, təyin və zərflik.
Tamamlıq
Cümlədə üzərində iş icra olunan əşyanı, yəni obyekti bildirən üzvdür. Sadə desək, hərəkətin və ya əlamətin kimə, nəyə yönəldiyini göstərir.
İsmin adlıq və yiyəlik hallarından başqa, yerdə qalan bütün hallardakı sözlər və birləşmələr cümlədə tamamlıq olur.
Quruluşca növləri
| Növü | İzahı | Nümunə |
|---|---|---|
| Sadə tamamlıq | Tək bir nitq hissəsi (ayrıca söz) ilə ifadə olunur. | Vətən məni çağırır. |
| Mürəkkəb tamamlıq | Söz birləşmələri ilə ifadə olunur. | Onun evə qayıdacağını heç bilmirdi.<br>İradəsinə zidd getməyi xoşlamırdı.<br>Kənd həkimini çağırdıq. |
Tamamlıqlar iki böyük qrupa ayrılır: vasitəli tamamlıq və vasitəsiz tamamlıq.
Vasitəli tamamlıq
İsmin yönlük (-a²), yerlik (-da²) və çıxışlıq (-dan²) hallarında işlənən, eləcə də qoşmalarla işlənib obyekt bildirən üzvdür.
- Qoşmaları: ilə, üçün, ötrü, savayı, barəsində, haqqında, qarşı.
- Əsas sualları: Üzərində iş görülən obyektə yönələn suallardır: hal şəkilçili suallar (kimə? nəyə? kimdə? nədə? kimdən? nədən?) və qoşmalı suallar (kim ilə? nə ilə? kim üçün? nə üçün? kim haqqında? nə haqqında? kim barəsində? nə barəsində? kimdən ötrü? nədən ötrü? kimdən savayı? nədən savayı? və s.).
- Həm təsirli, həm də təsirsiz feillərlə əlaqələnir:
- Təsirli feillə: Kitabdan oxudum.
- Təsirsiz feillə: Kitaba baxdım.
- İsmi xəbərlə də asanlıqla əlaqəyə girir:
- Bu kompyuter mənə lazımdır.
- Mən ondan böyüyəm.
⚠️ Diqqət: Söz yönlük, yerlik və ya çıxışlıq halında işlənəndə nəyi bildirməsinə bax: canlı və ya cansız varlığı göstərib kimə? nəyə? kimdə? nədə? kimdən? nədən? suallarına cavab verirsə, tamamlıqdır. Əgər məkan və ya yer anlayışı daşıyıb haraya? harada? haradan? suallarına cavab verirsə, artıq zərflik sayılır.
- Başa, başda, başdan → Obyekt bildirdiyi üçün tamamlıq
- Evə, evdə, evdən → Məkan bildirdiyi üçün zərflik
Vasitəli tamamlığın ifadə vasitələri
- İsimlə: Uşaqlar şəklə maraqla baxırdı.
- Əvəzliklə: Mən hamınızdan böyüyəm.
- Sifətlə: Yaralılara kömək etməliyik.
- Sayla: Üçdən iki çıx.
- Zərflə: Yuxarılara bel bağlama.
- Məsdərlə: Oxumağa marağım çoxdur.
- Feili sifətlə: Yazdıqlarına şübhəm yoxdur.
- I növ ismi birləşmə ilə: Bu günlərinə şükr et.
- II növ ismi birləşmə ilə: Dağ havasına ehtiyacım var.
- III növ ismi birləşmə ilə: Mənim ismarışlarıma cavab yaz.
- Feili birləşmələrlə: Maşın sürməyə marağım yoxdur.
Vasitəsiz tamamlıq
İsmin təsirlik halında olan və birbaşa təsirli feilə bağlanan üzvdür. Kimi? nəyi? haranı? və nə? suallarına cavab verir.
Təsirlik halın xüsusiyyətinə görə iki yerə bölünür:
- Müəyyənlik bildirən vasitəsiz tamamlıq (Gülü dərdim.)
- Qeyri-müəyyənlik bildirən vasitəsiz tamamlıq (Gül dərdim.)
1. Müəyyənlik bildirən vasitəsiz tamamlıq
- Şəkilçisi aşkar görünür (-ı⁴).
- Kimi? nəyi? haranı? suallarına cavab verir.
- Yalnız feili xəbərlə idarə əlaqəsinə girir.
- Quruluşca həm sadə, həm mürəkkəb olur:
- Sadə: Fikrini de.
- Mürəkkəb: Sənin fikrini bəyəndim.
- Nümunələr: Yağış komamızı uçurdu. / Yolun kənarındakını mənə ver.
2. Qeyri-müəyyənlik bildirən vasitəsiz tamamlıq
- Şəkilçisi qeyri-müəyyən təsirlik haldadır (şəkilçisiz görünür).
- Yalnız nə? sualına cavab verir.
- Şəxs əvəzlikləri ilə ifadə oluna bilməz.
- Cümlədə yeri həmişə xəbərin bilavasitə yanıdır: Mən daş tapdım.
- Quruluşca həm sadə, həm mürəkkəb olur:
- Sadə: Çay içirəm.
- Mürəkkəb: Ot çayı içirəm.
Tamamlıq haqqında 2 mühüm qayda:
- Mübtəda ilə qarışdırma: Cavad maşın sürür cümləsindəki maşın sözü nə? sualına cavab verir və tamamlıqdır. Yoxlamaq üçün dərhal şəkilçi artır: Cavad maşını sürür (nəyi?). Məna dəyişmirsə, tamamlıqdır. Amma Maşın sürətlə gedir cümləsində maşını deyə bilməzsən. Çünki o, adlıq haldadır və mübtədadır.
- İnsan anlayışı: İnsan bildirən sözlər ayrılıqda kim? sualına cavab versə də, qeyri-müəyyən vasitəsiz tamamlıq olduqda nə? sualına cavab verir.
- Məktəb daha şagird qəbul etmir. (nə qəbul etmir?)
- Konsertə müğənni çağırın. (nə çağırın?)
- Həkim çağırın. (nə çağırın?)
Vasitəsiz tamamlığın ifadə vasitələri cədvəli
| İfadə vasitəsi | Müəyyən vasitəsiz tamamlıq | Qeyri-müəyyən vasitəsiz tamamlıq |
|---|---|---|
| İsim | Uşaqlar gülü aldılar. | Uşaqlar gül aldılar. |
| Əvəzlik | Toya kimsəni çağırmayacağam. | Toya kimsə çağırmayacağam. |
| Sifət | İgidləri səsləyir yaralı vətən. | İgidlər səsləyir yaralı vətən. |
| Say | Üçü götürsən, udacaqsan. | Üç götürsən, udacaqsan. |
| Məsdər | Oxumağı çox sevirəm. | — |
| Feili sifət | Yazdıqlarını gətir. | — |
| I növ ismi birləşmə | Bu günlərini unutma. | — |
| II növ ismi birləşmə | Dağ havasını uduram. | Dağ havası uduram. |
| III növ ismi birləşmə | Mənim ismarışlarımı oxu. | — |
Təyin
Cümlədə isimlə və isimləşmiş sözlərlə ifadə olunan üzvləri müxtəlif cəhətdən izah edən üzvdür. Sadə desək, əşyanın əlamətini, keyfiyyətini və ya sırasını dəqiqləşdirir.
- Sualları: necə? nə cür? hansı? neçə? nə qədər? neçənci?
- Sintaktik əlaqəsi: Feili xəbərdən başqa, yerdə qalan bütün cümlə üzvləri ilə yanaşma əlaqəsinə girir və bir qayda olaraq asılı tərəf olur.
- Müstəsna hal: Təyin başqa bir təyini izah edəndə əsas tərəf ola bilər. Məsələn: gözəl görünüşlü qız birləşməsində görünüşlü sözü gözəl sözünə görə əsas, qız sözünə görə asılı tərəfdir.
- Quruluşu:
- Sadə: Böyük insan bağışlamağı bacarmalıdır.
- Mürəkkəb: Evə gələn qonaqlar bizdən razı getdilər.
- Cümlədə ən çox nələrlə ifadə olunur: Əsasən əlamət və kəmiyyət bildirən nitq hissələri ilə — sifət, say, feili sifət, həmçinin işarə və təyini əvəzlikləri ilə işlənir.
Təyinin ifadə vasitələri
- Sifətlə: Yaşıl və cavan meşə oyanırdı.
- Sayla: Sinifdə az uşaq var.
- Əvəzliklə: Belə dostu harada tapa bilərsən?
- Feili sifətlə: Gülməli bir uşaq gəlmişdi.
- Zərflə: Aşağı mərtəbələr sərin idi.
- II növ ismi birləşmə ilə: Sinif rəhbəri Altay müəllim şagirdlərlə görüşdü.
- III növ söz birləşməsi ilə: Məktəbin direktoru Həsən müəllim tədbiri açıq elan etdi.
💡 Xüsusi qeyd: Feili xəbər tərkibi feillə ifadə olunarsa, təyin onun birinci tərəfinə aid ola bilər:
- Onun qonaqpərvərliyi xaricilərə yaxşı təsir bağışladı.
- Çalış əxlaqlı adam ol.
Zərflik
İşin icra tərzini, zamanını, məkanını, kəmiyyətini, səbəbini və ya məqsədini, eləcə də əlamətin dərəcəsini bildirən cümlə üzvünə zərflik deyilir.
- Əsas ifadə vasitələri: zərf və feili bağlama.
- Quruluşu:
- Sadə: Dünən yaman yağış yağdı.
- Mürəkkəb: Qızları evlərinə ötürüb gələndə yolu azdım.
- Xəbərlə əlaqəsi: Əksər hallarda feili xəbərə (işin tərzini, zamanını, yerini, miqdarını, səbəbini, məqsədini bildirir), bəzən isə ismi xəbərə (əlamətin tərzini, zamanını, miqdarını, səbəbini bildirir) aid olur.
Zərfliyin 6 əsas məna növü
┌─── Tərzi-hərəkət
├─── Zaman
├─── Yer
Zərflik ────┼─── Kəmiyyət
├─── Səbəb
└─── Məqsəd
📌 Əlavə məlumat: Elmi ədəbiyyatda şərt və qarşılaşdırma zərflikləri də var. Bunlar xüsusiləşmiş zərfliklərdir.
- Şərt: Rəisin qəbuluna düşməyincə heç yana gedən deyiləm.
- Qarşılaşdırma: Müəllim yorğun olmasına baxmayaraq, dərsi həvəslə danışmağa çalışırdı. Orta məktəb dərsliklərində geniş verilmədiyi üçün qəbula düşmür. Lakin durğu işarələri və qarşılaşdırma budaq cümləsini anlamaq üçün bunları bilmək faydalıdır.
1. Tərzi-hərəkət zərfliyi
İş və hərəkətin necə icra olunduğunu bildirir.
- Sualları: necə? nə cür? nə tərzdə? nə vəziyyətdə?
- İfadə vasitələri:
- Tərzi-hərəkət zərfi ilə: Yavaş danış.
- Feili bağlama ilə: Qaça-qaça gəl.
- Qoşmalı sözlərlə: Uşaq kimi ağlama.
- Söz birləşmələri ilə: Gözü yaşlı qalmaq.
- Təyinlə fərqi: Təyin əşya bildirən sözü izah edir (yaxşı kitab), zərflik isə hərəkət bildirən feilə aid olur (yaxşı danış).
- İsmi xəbərə aidliyi: O, kədərli vəziyyətdə də gözəl idi.
2. Zaman zərfliyi
İşin, hərəkətin və ya hadisənin icra vaxtını bildirir.
- Cavab verdiyi suallar: Hərəkətin nə vaxt baş verdiyini və ya vaxt həddini bildirən suallardır: nə vaxt? nə zaman? haçan? nə vaxtadək? nə vaxta kimi? nə vaxta qədər?
- İfadə vasitələri:
- Zaman zərfləri ilə: Dünən gəldi.
- Zaman mənalı isimlərlə: Zəngdə məni də çağır.
- Feili bağlamalarla: Mən gələndə onu gətirdim.
- Qoşmalı feili sifətlə: O, oxuyan kimi getdi.
- I növ ismi birləşmə ilə: Bu il kəndə getmə.
- II növ ismi birləşmə ilə: İl sonunda gələrsən.
- III növ ismi birləşmə ilə: İlin sonunda camaat yaylağa gəlir.
- Xüsusi qaydalar:
- Zaman mənalı söz təsirlik halda olduqda cümlənin zaman zərfliyi olur: Gecəni küçədə keçirmişəm. / Yayı Şamaxıya gedəcəyik.
- İsmi xəbərə də aid ola bilər: Gecə çox isti idi.
3. Yer zərfliyi
İş və hərəkətin baş verdiyi məkanı bildirir.
- Sualları: hara? haraya? harada? haradan?
- İfadə vasitələri:
- Yer zərfləri ilə: Aşağıda, deyəsən, pişik var.
- Məkan bildirən isimlərlə: Bu gün məktəbdə tədbir olmalıdır.
- Şəxs əvəzliyi ilə: Sabah bizə (sizə, onlara) gedək.
- II növ ismi birləşmə ilə: Dəniz qırağında böyük bir bayraq var.
- III növ ismi birləşmə ilə: Yolun kənarında ağac olar.
4. Kəmiyyət zərfliyi
İşin və hərəkətin miqdarını, həcmini və ya əlamətin dərəcəsini bildirir.
- Sualları: nə qədər? nə dərəcə? nə dərəcədə?
- İfadə vasitələri:
- Miqdar zərfləri ilə: Müəllim xeyli əsəbiləşdi.
- Feili bağlama ilə: Doyunca yedim.
- İsmi birləşmə ilə: Bir tam onda üç hissə götürdüm.
- İsmi xəbərə aidliyi: Hava hədsiz dərəcədə soyuq idi. / Bıçaq bir qədər iti idi.
- «Çox» sözünə diqqət yetir:
- İsmi xəbər sifət və ya sayla ifadə olunduqda, onun önündə gələn «çox» sözü dərəcə bildirərək kəmiyyət zərfliyi vəzifəsində çıxış edir (Otaq çox sərindir. / Dərslərimiz indi çox azdır.).
- İsmi xəbər isimdən ibarət olduqda isə həmin söz kəmiyyəti dəqiqləşdirən təyin olur (Universitetə daxil olmaq çox gəncin ən böyük arzusudur.).
5. Səbəb zərfliyi
Hərəkətin və ya əlamətin yaranma səbəbini bildirir.
- Cavab verdiyi suallar: İşin meydana çıxma səbəbini aydınlaşdıran suallardır: niyə? nə üçün? nə səbəbə? nəyə görə? nədən ötrü?
- Əsas qanunauyğunluq: Səbəb xəbərdəki işdən əvvəl baş verir (əvvəl səbəb yaranır, sonra nəticə çıxır).
- Quruluşu:
- Sadə: Qorxub geri çəkildi.
- Mürəkkəb: Kitab oxumaqdan kor oldu.
- İsmi xəbərə aidliyi: Getdiyi üçün peşman idi.
- İfadə vasitələri:
- Üçün, ötrü, görə qoşmalı feili sifət və tərkibləri: Qaçdığı üçün təngnəfəs olmuşdu. / Evə gəldiyinə görə onu görmədi.
- Feili bağlama və tərkibləri: O dura bilməyib yıxıldı. / Uşaqlıq illərini yadına salıb güldü.
- Məsdər və tərkibləri: Danışmaqdan boğazı qurumuşdu. / Gecə-gündüz işləməkdən əriyib çöpə dönmüşdü.
- Sual əvəzlikləri: Sən niyə Vətəni bu qədər sevirsən?
- İsimlərlə: Qorxudan dili tutulmuşdu.
- Sifətlə: İstidən boğuldu.
- İsmi birləşmələrlə: Bir tikə çörəyin ucbatından buradan Moskvaya gedib. / Pul həvəsindən oğru da oldu.
6. Məqsəd zərfliyi
İş və hərəkətin hansı məqsədlə, nə niyyətlə icra olunduğunu bildirir.
- Sualları: niyə? nə üçün? nədən ötrü? nə məqsədlə?
- Əsas qanunauyğunluq: Məqsəd xəbərdəki işdən sonra baş verir (əvvəl hərəkət edilir, sonra məqsədə çatılır).
- İfadə vasitələri:
- Yönlük halda olan məsdər və tərkibləri: Biz işləməyə gəlmişik. / Qızı köçürməyə gedirik. / Prezident oğluna şikayətə (şikayət etməyə) gəlmişik.
- Üçün, ötrü qoşmalı ismi birləşmə və məsdər tərkibləri: Sizin rahatlığınız üçün çalışıram. / Öyrənmək üçün baxıram.
- Sual əvəzlikləri (niyə? nə üçün? nədən ötrü? nə məqsədlə?): Sən nə məqsədlə bura gəlmisən?
- Deyə sözlü tərkiblər: Evə tez çataq deyə, maşını sürətlə sürürdü.
- İkinci tərəfi məqsəd, uğur, yol, niyyət, bəhanə sözləri olan birləşmələr: Vətən yolunda canımdan keçərəm. / Sizi də bura bu məqsədlə gətirmişik.
- 🚫 Qadağa: Məqsəd zərfliyi heç vaxt ismi xəbərə aid ola bilməz.
Səbəb və məqsəd zərfliklərinin 5 fərqi
| Fərq meyarı | Səbəb zərfliyi | Məqsəd zərfliyi |
|---|---|---|
| 1. Zaman ardıcıllığı | İş xəbərdən əvvəl baş verir.<br>Xəstələndiyindən bayrama gəlməmişdi. | İş xəbərdən sonra baş tutacaq məqsədi bildirir.<br>Xəstələnməmək üçün çöldəki bayrama gəlməmişdi. |
| 2. Şəkilçi fərqi | -dığı⁴ + üçün, ötrü şəklində qurulur.<br>Gördüyü üçün sevindi. | -maq² + üçün, ötrü şəklində qurulur.<br>Görmək üçün getdi. |
| 3. Budaq cümləyə çevrilməsi | Səbəb budaq cümləsinə çevrilir.<br>Dişini sındırdı, çünki hirslənmişdi. | Məqsəd budaq cümləsinə çevrilir.<br>Mən ona görə çalışıram ki, savad sahibi olum. |
| 4. İradilik və şüur | İcra kortəbii, qeyri-şüuri olur.<br>Nə üçün mən ondan qorxdum. | Şüurlu niyyətlə edilir.<br>O, niyə yatmırdı? (məqsəddən asılıdır). |
| 5. Dəqiq sualı | Nə səbəbə? sualına tam oturur. | Nə məqsədlə? sualına tam oturur. |
Yadda saxla
- Ürəkdən, birdən, ürəklə sözlərinin fərqi:
- Bu sözlər işin görülmə qaydasını və tərzini bildirdikdə düzəltmə zərf sayılır və cümlədə tərzi-hərəkət zərfliyi olur (Birdən qapı açıldı. / Ürəkdən güldü, ürəklə danışdı. ifadələrindəki kimi hərəkətə aid olduqda zərflikdir).
- İsmin çıxışlıq halında olub və ya qoşma ilə obyekt bildirdikdə isə vasitəli tamamlıq kimi çıxış edir (Birdən kiçik hansı ədəddir? / Yaralı ürəkdən qan süzülürdü. / Qəssablar böyrəyi ürəklə birgə verirdilər.).
- «Nə üçün? niyə?» sualları: Üç müxtəlif üzvün sualı ola bilər:
- Tamamlığın: Ev üçün (nə üçün) aldım.
- Səbəb zərfliyinin: Oxuduğum üçün (nə üçün) gəlmişəm.
- Məqsəd zərfliyinin: Oxumaq üçün (nə üçün) gəlmişəm.
- Mürəkkəb adlar parçalanmır: Qara dəniz, Ana Vətən, Mirzə Fətəli Axundzadə kimi adlar sintaktik təhlil zamanı bütöv bir cümlə üzvü götürülür.
- Yer zərflikləri: Heç vaxt feili bağlama ilə ifadə oluna bilməz.
- Yer zərfliyinin «haranı?» sualı yoxdur: Bu sual yalnız vasitəsiz tamamlığa aiddir.
- Feili bağlama tərkibində mübtəda tələsi: Kim? nə? suallı söz həm tərkiblə, həm də əsas xəbərlə əlaqələnirsə, cümlənin mübtədasıdır (Mən kəndə gələndə onu gördüm.). Əgər yalnız feili bağlama ilə əlaqələnirsə, tərkibin daxili hissəsidir (Mən kəndə gələndə o getdi.).
- Sintaktik əlaqə qaydası: Cümlədə mübtəda, tamamlıq və zərflik heç vaxt bir-biri ilə sintaktik əlaqəyə girmir. Tamamlıq və zərflik birbaşa xəbərdən, xəbər isə mübtədadan asılı olur.
Tez-tez edilən səhvlər
«Haraya gedirsən?» və «Haranı bəyəndin?» suallarının hər ikisinə yer zərfliyi demək
Haraya? sualı yer zərfliyi, haranı? sualı isə vasitəsiz tamamlıqdır.
«Şagird gəldi» və «Şagird çağırdıq» cümlələrindəki şagird sözünə eyni sualı vermək
Birinci cümlədə adlıq halda olub kim? (mübtəda), ikinci cümlədə qeyri-müəyyən təsirlik halda olub nə? (tamamlıq) sualına cavab verir.
-dığı üçün və -maq üçün birləşmələrinin hər ikisinə səbəb zərfliyi demək
-dığı üçün səbəb, -maq üçün isə məqsəd zərfliyidir.
İsmi xəbərin önündəki hər təyinedici sözə təyin demək
Hava çox istidir cümləsində çox sözü sifətin dərəcəsini göstərdiyi üçün kəmiyyət zərfliyidir.
Mübtəda, tamamlıq və zərfliyi bir-biri ilə sintaktik əlaqədə göstərmək
Bu üzvlər bir-biri ilə deyil, yalnız xəbərlə əlaqəyə girir.
İmtahanda necə soruşulur
DİM imtahanlarında ikinci dərəcəli üzvlər əsasən bu formatlarda qarşına çıxır:
- Cümlənin sintaktik təhlili və yanlış fikirlərin tapılması:
- «Səhər oyananda bu günün dünəndən yaxşı olacağını düşünürdü» cümləsi ilə bağlı yanlış fikirləri müəyyən edin.
- «Qonaqların hamısı muğam ifa edən müğənnini diqqətlə dinləyirdilər» cümləsinə əsasən cədvəldəki uyğun fikirləri müəyyən edin.
- Fərqləndirilmiş sözlərin və cümlə üzvlərinin uyğunluğu:
- Cümlələrdə fərqləndirilmiş sözləri nəzərə alaraq, uyğunluğu müəyyən edin.
- Tünd-qara hərflərlə verilmiş sözlərin təhlili ilə bağlı cədvəldəki uyğun fikirləri müəyyən edin.
- Klaster və sxem tamamlama tapşırıqları:
- Klasteri tamamlaya bilən fikirlərdir:
- İfadə vasitələrinə görə fərqləndirmə:
- Hansı cümlədə tamamlıq söz birləşməsi ilə ifadə olunmamışdır?
- Cümlənin tərkib sxeminin və baş/ikinci dərəcəli üzvlərin təyini:
- Biri yalnız baş üzvlərdən ibarət müəyyən şəxsli sadə cümlədir:
- Xitab və digər sintaktik vahidlərlə birgə təhlil cədvəlləri:
- Nümunələrdə işlənmiş xitablara əsasən cədvəldəki uyğun fikirləri müəyyən edin.
30 saniyəlik təkrar
Tamamlıq hərəkətin obyektini bildirir; adlıq və yiyəlikdən başqa bütün hallarda olur (vasitəli və vasitəsiz növləri var).
Təyin isimlə ifadə olunan üzvləri aydınlaşdırır (hansı? necə? neçə?) və feili xəbərdən başqa bütün üzvlərə yanaşır.
Zərflik hərəkəti və ya əlaməti 6 cəhətdən (tərz, zaman, yer, kəmiyyət, səbəb, məqsəd) izah edir; əsasən zərf və feili bağlama ilə ifadə olunur.
Səbəb və məqsəd fərqi: Səbəb xəbərdəki işdən əvvəl (-dığı üçün), məqsəd isə xəbərdəki işdən sonra (-maq üçün) baş verir.
Əlaqə qanunu: Mübtəda, tamamlıq və zərflik bir-biri ilə heç vaxt sintaktik əlaqəyə girmir.
Mənbə: Novcept — DİM buraxılış proqramı üzrə hazırlanmış qayda mətni